Odszyfrowanie frygijskiej inskrypcji na pomniku Arslan Kaya

Pomnik Arslan Kaya, znany również jako „Lwia Skała”, od stuleci fascynuje badaczy starożytnej historii Azji Mniejszej. Monument, wyrzeźbiony w wulkanicznej skale w zachodniej Turcji, stanowi jeden z najbardziej tajemniczych przykładów frygijskiej sztuki i religii. Dzięki przełomowemu odkryciu profesora Marka Munna z Pennsylvania State University udało się zidentyfikować fragment inskrypcji, która potwierdza centralną rolę kultu Bogini Matki – Materan – w kosmologii Frygijczyków.

Arslan Kaya – zarys historyczny

Pomnik Arslan Kaya znajduje się w regionie frygijskim w pobliżu jeziora Emre Gölü. Monument ma wysokość około 15 metrów i przedstawia niezwykłe reliefy, w tym sfinksy, wizerunki lwów oraz centralną postać bogini. Frygia, jako starożytne państwo Azji Mniejszej, przeżywała swój rozkwit w latach 1200–600 p.n.e., a jej kultura odegrała kluczową rolę w rozwoju sztuki, religii i piśmiennictwa w regionie. Arslan Kaya, datowany na VI wiek p.n.e., jest jednym z najważniejszych świadectw tej epoki.

Przełomowe badania profesora Marka Munna

Profesor Mark Munn, specjalizujący się w epigrafice i starożytnych religiach, podjął się analizy niemal zatartej inskrypcji u podstawy frontonu Arslan Kaya. Dzięki zastosowaniu zaawansowanych technik fotograficznych i analizy światła udało mu się odczytać słowo „Materan”. Termin ten, pojawiający się w wielu frygijskich inskrypcjach, odnosi się do Bogini Matki, centralnej postaci panteonu frygijskiego.

Munn, analizując znalezisko, wskazał na związek między monumentem a kultem Materan. Bogini, znana również jako Matar Kubilea („Matka”), była czczona nie tylko we Frygii, ale także w sąsiednich regionach, takich jak Lidia. W późniejszych wiekach jej kult został zaadaptowany przez Greków i Rzymian, gdzie była znana jako „Matka Bogów” (Magna Mater).

Wyjątkowe wyzwania związane z odczytem inskrypcji

Inskrypcja na Arslan Kaya była przedmiotem badań od XIX wieku, kiedy to odkrył ją William Mitchel Ramsay. Jednak erozja, wandalizm oraz grabieże znacznie utrudniły jej odczytanie. Dodatkowym problemem były eksplozje poszukiwaczy skarbów, które uszkodziły powierzchnię monumentu.

W 1984 roku francuscy lingwiści Claude Brixhe i Michel Lejeune uznali, że inskrypcja jest nie do odczytania. Profesor Munn postanowił jednak ponownie przyjrzeć się temu wyzwaniu, korzystając z porannego światła, które wydobyło zarys liter na skale. Zdjęcia wykonane w tym świetle porównano z wcześniejszymi rycinami i fotografiami z XIX wieku, co pozwoliło na częściowy odczyt tekstu.

Znaczenie odkrycia

Odczytanie słowa „Materan” na pomniku Arslan Kaya potwierdza centralną rolę Bogini Matki w frygijskiej religii. Pomnik, zdaniem Munna, mógł być poświęcony tej boskiej opiekunce przez lokalnych władców lub kapłanów. Możliwe, że inskrypcja zawierała również imię fundatora lub wezwanie do ochrony monumentu.

Badania wskazują, że monument powstał w czasach rozkwitu Imperium Lidyjskiego, które dominowało nad Frygią w VI wieku p.n.e. Lidyjczycy również czcili Materan, co podkreśla kulturową i religijną wspólnotę między tymi regionami.

Materan – Bogini Matka w kosmologii Frygijczyków

Materan była najważniejszym bóstwem Frygijczyków, symbolem płodności, opieki i życia. Jej kult, rozwinięty we Frygii, rozprzestrzenił się na inne regiony Azji Mniejszej i dalej. Grecy czcili ją jako Cybele, a Rzymianie nadali jej tytuł Magna Mater. Pomnik Arslan Kaya stanowi wyjątkowy przykład jej czci, łącząc elementy religijne z artystycznym mistrzostwem.

Znaczenie dla współczesnych badań

Odkrycie profesora Munna otwiera nowe perspektywy w badaniach nad starożytną Frygią i jej dziedzictwem. Monument Arslan Kaya staje się nie tylko świadectwem kultury materialnej, ale także kluczem do zrozumienia religijnych i społecznych struktur starożytnego świata.

źródło:

Munn, Mark. Frygijski napis W-03 na pomniku Arslan Kaya Kadmos, tom 63, nr 1-2, 2024, s. 79-92. doi.org/10.1515/kadmos-2024-0005

fot. Ingeborg Simon; Wikipedia; CC BY-SA 3.0